SEO nədir: saytınız Google-da necə tapılır

SEO (Search Engine Optimization, axtarış sistemi üçün optimallaşdırma) saytı elə qurmaq və doldurmaqdır ki, Google onu tapsın, nə haqqında olduğunu başa düşsün və uyğun sorğularda insanlara göstərsin. Bu, pullu reklam deyil: ziyarətçilər Google-un adi (orqanik) nəticələrindən gəlir və hər klik üçün pul ödəmirsiniz. Əvəzində iş və vaxt tələb olunur: düzgün texniki baza, müştərinin sualına cavab verən mətnlər və biznesiniz haqqında etibarlı məlumat. Heç kim Google-da birinci yerə zəmanət verə bilməz, amma düzgün qurulmuş sayt öz müştərisinin axtardığı sorğularda görünmək şansını xeyli artırır.

Instagram səhifəsi Google axtarışında sayt kimi işləmir: insanlar "Xətaidə diş həkimi" və ya "kondisioner təmiri Sumqayıt" yazanda Google onlara səhifələr və xəritə nəticələri göstərir. Bu fərqi biznes üçün sayt və Instagram səhifəsi müqayisəsində izah etmişik.

Google saytınızı necə tapır, saxlayır və göstərir?

Google-un rəsmi izahına görə (Google axtarışı necə işləyir) axtarış üç mərhələdən ibarətdir:

1. Skan etmə (crawling). Google-un avtomatik proqramları linklər və sayt xəritələri vasitəsilə yeni səhifələr tapır, onların mətnini, şəkillərini və videolarını yükləyir. İnternetdəki bütün səhifələrin vahid siyahısı yoxdur, ona görə Google yeni səhifələri daim axtarır.
2. İndeksləmə (indexing). Google səhifənin nə haqqında olduğunu təhlil edir və məlumatı öz bazasında, yəni indeksdə saxlayır. Emal olunan hər səhifə indeksə düşmür.
3. Nəticələrin göstərilməsi (serving). Kimsə axtarış edəndə Google indeksdən uyğun səhifələri seçib sıralayır. Uyğunluğu yüzlərlə amil müəyyən edir, o cümlədən axtaran şəxsin yeri, dili və cihazı.

Buradan iki vacib nəticə çıxır. Birincisi, Google saytı daha tez-tez skan etmək və ya daha yuxarıda göstərmək üçün pul qəbul etmir: orqanik nəticələrdə yer satılmır. İkincisi, Google heç bir səhifənin skan ediləcəyinə, indekslənəcəyinə və göstəriləcəyinə zəmanət vermir, hətta səhifə bütün qaydalara uyğun olsa belə.

Saytınızın indeksdə olub-olmadığını yoxlamağın ən sadə yolu Google-da site:domeniniz.az yazmaqdır. Nəticələr çıxırsa, sayt indeksdədir. Heç nə çıxmırsa, əvvəlcə aşağıdakı texniki əsaslara baxın.

Texniki SEO: Google-un saytınızı görməsi üçün nə lazımdır?

Texniki SEO saytın Google üçün əlçatan, istifadəçi üçün isə rahat olmasıdır. Kiçik biznes saytında burada mürəkkəb iş yoxdur, amma bu bəndlərdən biri unudulsa, qalan bütün səy boşa gedə bilər.

Google Search Console qoşulubmu?

Google Search Console sayt sahibləri üçün Google-un pulsuz alətidir. O, saytın hansı sorğularda göründüyünü, neçə dəfə göstərildiyini və klikləndiyini, orta mövqeyini və hansı səhifələrdə indeksləmə problemi olduğunu göstərir. Sayt açılan kimi Search Console-u qoşmaq və domenə sahibliyi təsdiqləmək lazımdır, çünki onsuz nəyin işlədiyini bilmək mümkün deyil.

URL yoxlama (URL Inspection) aləti ilə konkret səhifənin indeksdə olub-olmadığını görmək və onu indeksləmə növbəsinə göndərmək olar. Google-un yardım səhifəsinə görə indeksləmə adətən bir gün və ya bir az artıq çəkir, bəzən daha uzun sürür. Sorğu göndərmək səhifənin indeksə düşəcəyinə zəmanət vermir və belə sorğuların gündəlik limiti var, ona görə eyni səhifəni dəfələrlə göndərməyin mənası yoxdur.

Sayt xəritəsi (sitemap) varmı?

Sayt xəritəsi Google-un bilməsini istədiyiniz bütün ünvanların siyahısı olan fayldır. Google onu kiçik saytlar üçün məcburi saymır, amma xəritəni Search Console-a təqdim etmək yeni və dəyişdirilmiş səhifələrin tapılmasını asanlaşdırır. Əksər idarəetmə panelləri xəritəni avtomatik yaradır və yeniləyir.

Sayt telefonda düzgün açılırmı?

Google saytın mobil versiyasını smartfon robotu ilə skan edir və indeksləmə, sıralama üçün məhz onu əsas götürür. Kompüterdə gözəl görünən, amma telefonda dağılan sayt Google üçün də zəif saytdır. Mobil versiyada kompüter versiyasındakı əsas məzmunun hamısı olmalıdır: telefonda mətnin bir hissəsi ümumiyyətlə yoxdursa, Google həmin hissəni nəzərə almaya bilər.

Sayt sürətlidirmi və HTTPS ilə açılırmı?

Google-un səhifə təcrübəsi (page experience) sənədinə görə Core Web Vitals göstəriciləri sıralama sistemlərində istifadə olunur. Bunlar səhifənin nə qədər tez yükləndiyini, klikə və ya toxunuşa nə qədər tez reaksiya verdiyini və yüklənərkən elementlərin yerindən oynayıb-oynamadığını ölçür. Eyni sənəd açıq yazır ki, Google ilk növbədə ən uyğun məzmunu göstərir, hətta səhifə təcrübəsi zəif olsa belə. Yəni sürət mövzunu yaxşı açan bir neçə səhifə arasında üstünlük verə bilər, amma zəif mətni xilas etmir.

Kiçik biznes saytlarında sürəti ən çox ağır şəkillər aşağı salır: telefonla çəkilmiş 5–10 MB-lıq fotonu olduğu kimi sayta qoymaq rayonda mobil internetlə saytı açan müştərini gözlətmək deməkdir. HTTPS (SSL sertifikatı) isə həm təhlükəsizlik, həm etibar üçün minimumdur. Domen, hostinq və SSL-in nə olduğunu domen, hostinq və SSL bələdçisi sadə dillə izah edir.

Ən çox rast gəlinən texniki səhvlər

• Sayt hazırlanarkən qoyulan "noindex" (indeksləmə qadağası) açılışdan sonra götürülmür və Google saytı ümumiyyətlə göstərmir.
• Bütün səhifələrin title-ı eynidir, məsələn, hər yerdə sadəcə şirkətin adı yazılıb.
• Qiymətlər, ünvan və xidmətlər yalnız şəkil üzərində yazılıb, mətn kimi səhifədə yoxdur.
• Sayt yenilənəndə köhnə ünvanlar silinir və yeni ünvanlara yönləndirmə qurulmur, nəticədə Google-dakı köhnə linklər xəta səhifəsinə aparır.

Səhifənin özündə nə etmək lazımdır?

Texniki baza Google-a saytı görməyə imkan verir. Hansı sorğularda göstəriləcəyinizi isə səhifələrin məzmunu müəyyən edir.

Açar sözləri necə seçmək olar?

Açar söz müştərinin Google-a yazdığı ifadədir. Ən yaxşı mənbə öz müştərilərinizdir: WhatsApp-da və telefonda sizə hansı sözlərlə yazırlar, ilk olaraq nəyi soruşurlar? Bu siyahını Google axtarış xanasının avtomatik təklifləri və nəticələrin altındakı oxşar sorğularla tamamlayın. Sayt bir neçə həftə işlədikdən sonra Search Console artıq real sorğuları göstərəcək.

Hər xidmət üçün ayrıca səhifə hazırlayın. Klinika üçün "implant", "ortodontiya" və "uşaq stomatologiyası" üç ayrı səhifədir, ana səhifədə bir siyahı deyil. Ümumi sorğular ("Bakıda restoran") çox rəqabətlidir. Konkret sorğular (xidmət, rayon, məhsul növü) isə daha az rəqabətlidir və adətən almağa daha hazır insanı gətirir.

İnsanlar çox vaxt "ə", "ş", "ç" hərflərini yazmır: "sac salonu", "dis hekimi". Mətni düzgün əlifba ilə yazın və bu hərflər olmadan yazılmış formaları səhifəyə süni şəkildə doldurmayın, çünki bu, aşağıda danışacağımız açar söz doldurulmasına çevrilir.

Azərbaycanca, rusca, yoxsa ingiliscə?

Azərbaycanda bir çox insan Google-da rus dilində də axtarış edir, turistlərə və xarici müştərilərə xidmət edən biznes üçün isə ingilis dili də vacibdir. Qərarı müştərilərinizə görə verin: sizə hansı dildə yazırlar və zəng edirlər? Rusca axtaran insan çox vaxt sözbəsöz tərcümə deyil, öz ifadəsini yazır, ona görə rus dilindəki açar sözləri ayrıca araşdırmaq lazımdır.

Google-un çoxdilli saytlar üçün tövsiyələri sadədir. Google səhifənin dilini kodla deyil, görünən mətnə görə müəyyən edir, ona görə hər səhifədə həm mətn, həm menyu bir dildə olmalıdır. Hər dil versiyası ayrıca ünvanda yerləşməlidir (məsələn, rus versiyası /ru/ altında) və hreflang işarələri ilə bir-birinə bağlanmalıdır ki, Google axtaran şəxsə düzgün versiyanı göstərsin. Ziyarətçini brauzerinin dilinə görə avtomatik başqa dil versiyasına yönləndirməyin.

Yalnız menyunu tərcümə edib mətni bir dildə saxlamaq, ya da yoxlanılmamış maşın tərcüməsi qoymaq zəif təcrübə yaradır. İki dili düzgün saxlaya bilmirsinizsə, bir dildə yaxşı sayt yarımçıq ikidilli saytdan daha faydalıdır.

Title və description necə yazılır?

Title (title teqi) Google nəticələrində mavi başlıq kimi görünən mətnin əsas mənbəyidir. Google-un SEO üzrə başlanğıc bələdçisinə görə yaxşı title hər səhifə üçün unikal, aydın və qısa olur və səhifənin məzmununu dəqiq təsvir edir. Əsas ifadəni əvvələ qoyun, sonra lazım olsa ərazini və biznesin adını əlavə edin. Məsələn: "Uşaq stomatologiyası Xətaidə: qəbul və qiymətlər | Klinikanın adı".

Meta description nəticədə başlığın altında görünən qısa mətndir. Google bu mətni çox vaxt səhifənin özündən götürür, bəzən isə sizin yazdığınız description-dan istifadə edir. Yaxşı description qısa olur, yalnız bir səhifəyə aiddir və səhifədəki ən vacib məqamları deyir: nə təklif edirsiniz, harada, niyə məhz sizə yazmaq lazımdır.

Başlıqlar və mətn: müştərinin sualına cavab verin

Səhifənin əsas mövzusu bir əsas başlıqda (H1), alt mövzular isə alt başlıqlarda olsun. Google-a görə başlıqların ardıcıllığı sıralamaya təsir etmir, amma oxucu və ekran oxuyucu proqramları üçün aydın quruluş vacibdir. Mətnin ideal uzunluğu da yoxdur: Google sözlərin sayına baxmır, sualın nə qədər yaxşı cavablandığına baxır.

Müştərinin ən çox verdiyi sualların cavabı səhifədə olsun: qiymət nədən asılıdır, hansı ərazilərə xidmət edirsiniz, iş saatlarınız necədir, sifariş necə verilir, zəmanət varmı. Bütün suallara yalnız "Qiymət üçün yazın" cavabı verən səhifə həm müştərini, həm də Google-u əliboş qaytarır. Mətni özünüz yazın, rəqibdən və ya istehsalçının saytından köçürməyin, köhnəlmiş məlumatları (qiymətlər, iş saatları, ünvan) vaxtında yeniləyin.

Şəkillərə məzmunu təsvir edən alt mətni (alt text) əlavə edin və onları aid olduqları mətnin yanında yerləşdirin. Saytın səhifələrini bir-biri ilə əlaqələndirin, link mətni isə "buraya" yox, linkin hara apardığını desin.

Yerli SEO: "yaxınlıqda" axtaranlara necə görünmək olar?

"Yaxınlıqda aptek" və ya "Gəncədə avtoservis" kimi sorğularda Google xəritə nəticələri göstərir və bu nəticələr Google Biznes Profilindən (Google Business Profile) gəlir. Google yerli sıralamanı üç əsas amillə izah edir: uyğunluq, məsafə və tanınmışlıq. Profili necə yaratmağı, təsdiqləməyi və doldurmağı Google Biznes Profili bələdçisində addım-addım yazmışıq.

Sayt tərəfində iki şey vacibdir. Birincisi, biznesin adı, ünvanı və telefonu saytda, Google profilində və Instagram-da eyni yazılsın. İkincisi, Azərbaycanda ünvanı nişangahla izah etmək adətdir ("Gənclik metrosunun yaxınlığı"), bu da müştəri üçün faydalıdır, amma saytda dəqiq küçə ünvanı da mütləq mətn kimi olmalıdır.

Başqa saytlardakı linklər nə dərəcədə vacibdir?

Başqa saytlardan gələn linklər Google-a səhifələrinizi tapmağa və nə haqqında olduqlarını başa düşməyə kömək edir. Google linklərdən istifadə edir, amma bunu çoxsaylı siqnallardan yalnız biri adlandırır. Kiçik biznes üçün təbii mənbələr bunlardır: tərəfdaşların və təchizatçıların saytları, sahə birlikləri, iştirak etdiyiniz tədbirlərin səhifələri, sizdən bəhs edən yerli xəbər saytları və insanların həqiqətən istifadə etdiyi kataloqlar.

Link almayın. Google-un spam siyasətinə görə sıralama üçün linklərin alınıb-satılması və həddindən artıq "mən sənə, sən mənə" link mübadiləsi link spamıdır. Bu siyasəti pozan saytlar nəticələrdə aşağı düşə və ya ümumiyyətlə görünməyə bilər.

SEO nəyi vəd edə bilməz?

Google-un özü yazır: heç kim Google-da birinci yerə zəmanət verə bilməz və sizə birinci yer zəmanəti verən adama qarşı ehtiyatlı olmaq lazımdır (SEO mütəxəssisi lazımdırmı). Bunun səbəbləri sadədir:

• Sıralamanı Google-un avtomatik sistemləri müəyyən edir və orada yer satılmır. Google reklamları ayrı xidmətdir və nəticələrdə reklam olduğu qeyd olunur.
• Nəticələr axtaranın yerinə, dilinə və cihazına görə dəyişir. Öz telefonunuzda gördüyünüz mövqe müştərinin gördüyü mövqe olmaya bilər.
• Rəqiblər də yerində durmur, Google da sistemlərini yeniləyir.

SEO ilə məşğul olacaq şəxs və ya şirkətlə danışanda Google-un tövsiyə etdiyi sualları verin: əvvəlki işlərinizi göstərə bilərsinizmi, Google-un əsas axtarış qaydalarına (Google Search Essentials) əməl edirsinizmi, saytda etdiyiniz bütün dəyişiklikləri və səbəblərini mənə bildirəcəksinizmi, hansı nəticəni nə müddətə gözləyirsiniz və uğuru necə ölçürsünüz. Zəmanət vəd edən, nə etdiyini izah etməyən və ya sizə özü yazıb "saytınızı Google-da birinci edərik" deyən təkliflərə şübhə ilə yanaşın.

SEO nəticəsi nə vaxt görünür?

Google dəqiq müddət vermir. Başlanğıc bələdçisinə görə bəzi dəyişikliklər bir neçə saat ərzində, bəziləri isə bir neçə ay sonra nəticələrdə əks olunur, ona görə dəyişikliyin nəticəsini qiymətləndirmək üçün ən azı bir neçə həftə gözləmək lazımdır.

Yeni domendə açılan sayt üçün realist plan belədir: ilk həftələrdə səhifələrin indeksə düşməsi və ilk göstərilmələr (impressions), sonra konkret yerli və xidmət sorğularında görünmə, rəqabətli ümumi sorğularda isə aylarla ölçülən iş. SEO bir dəfəlik iş deyil: ayda bir dəfə Search Console-a baxın, çox göstərilən, amma az kliklənən səhifələrin title və description-ını yaxşılaşdırın, indekslənməyən səhifələrin səbəbini aradan qaldırın.

Ən çox yayılmış SEO mifləri

• "Meta keywords teqi doldurulmalıdır." Google bu teqdən istifadə etmir.
• "Açar sözü nə qədər çox təkrarlasam, bir o qədər yaxşıdır." Açar söz doldurulması (keyword stuffing) Google-un spam siyasətinə ziddir. Səhifənin altına "Bakı, Sumqayıt, Gəncə, Xırdalan, Lənkəran…" kimi şəhər və rayon siyahısı yazmaq da Google-un açıq şəkildə spam nümunəsi kimi göstərdiyi haldır.
• "Domenin adında açar söz olmalıdır." Google-a görə domendəki və ünvandakı açar sözlərin sıralamaya təsiri demək olar ki, yoxdur. Biznesinizə uyğun, yadda qalan ad seçin.
• ".az domeni olmasa, Azərbaycanda çıxmaram." Google-a görə .az kimi ölkə domeni saytın Azərbaycan üçün olduğunu açıq göstərir, amma sıralamaya təsiri adətən azdır və yeganə yol da deyil. .com domenli sayt da Azərbaycanda görünə bilər: Google səhifənin dilinə, yerli ünvan və telefona, yerli saytlardan gələn linklərə də baxır.
• "Mətn ən azı 1000 söz olmalıdır." Google-un sözlərin sayı üçün nə minimumu, nə maksimumu var.
• "Süni intellekt cavablarına düşmək üçün xüsusi fayl lazımdır." Google-a görə buna ehtiyac yoxdur, bu barədə aşağıda yazmışıq.

Google-un süni intellekt cavabları SEO-nu dəyişirmi?

2026-cı ilin oktyabr ayına olan məlumata görə Google-un yardım səhifəsi Azərbaycanı süni intellekt icmallarının (AI Overviews) mövcud olduğu ölkələr arasında, Azərbaycan və rus dillərini isə dəstəklənən dillər arasında göstərir. Bu icmallar bəzi sorğularda nəticələrin yuxarısında qısa cavab və mənbə linkləri göstərir.

Google-a görə bu icmallarda və AI rejimində (AI Mode) görünmək üçün əlavə tələb və xüsusi optimallaşdırma yoxdur. Səhifə indeksdə olmalı və Google axtarışında fraqmentlə (snippet) göstərilə bilməlidir. Xüsusi "AI faylı", ayrıca işarələmə və ya xüsusi strukturlaşdırılmış məlumat tələb olunmur. Yəni qayda eynidir: indekslənən, sualı birbaşa və aydın cavablandıran səhifə.

Qısaca: SEO-ya nədən başlamaq lazımdır?

• Google-da site:domeniniz.az yazıb saytın indeksdə olub-olmadığını yoxlayın.
• Search Console-u qoşun və sayt xəritəsini təqdim edin.
• Saytı telefonda açın: mətn oxunurmu, düymələr rahat basılırmı, şəkillər tez yüklənirmi?
• Hər xidmətə ayrıca səhifə, hər səhifəyə unikal title və description yazın.
• Müştərinin ən çox verdiyi sualları səhifələrdə cavablandırın və hansı dildə axtarış etdiyini nəzərə alın.
• Google Biznes Profilini yaradın, adı, ünvanı və telefonu hər yerdə eyni yazın.
• Link almayın, açar söz doldurmayın, birinci yer zəmanəti verənlərə inanmayın.

Sayt sifariş edəndə bu tələbləri əvvəlcədən yazmaq rahatdır: necə edəcəyinizi sayt üçün texniki tapşırıq bələdçisində göstərmişik.

xdigital-da bu necə işləyir?

Bütün vebsayt paketlərimizdə sayt mobil uyğun və sürətli qurulur, texniki SEO, sayt xəritəsi, Search Console quraşdırılması və SSL sertifikatı daxildir. Biznes və Premium paketlərində buna yerli SEO, Google Biznes Profilinin qurulması, strukturlaşdırılmış məlumat (schema), blog bölməsi və analitika paneli əlavə olunur. Premium paketində hər ay SEO təkmilləşdirmələri aparırıq və məhsul, məhsul rəyləri kimi zəngin nəticələr (rich results) üçün işarələmə qururuq, bu nəticələrin göstərilib-göstərilməməsi isə Google-un qərarıdır.

Mətnlər SEO-nun əsasıdır: Başlanğıc paketində mətnləri siz verirsiniz, Biznes paketində onları redaktə edirik, Premium paketində isə sıfırdan yazırıq. Biz də birinci yer vəd etmirik. İşimiz Google-un saytınızı düzgün görməsini və başa düşməsini, müştərinin sualına cavab verən səhifələrin olmasını təmin etməkdir.

Paketlər arasındakı fərqləri və aylıq qiymətləri vebsayt xidməti səhifəsində görə bilərsiniz.