Domen, hostinq və SSL nədir: .az domeni necə alınır

Domen saytınızın internetdəki ünvanıdır, məsələn, sizinbiznes.az. Hostinq saytın fayllarının saxlandığı və gecə-gündüz işləyən serverdir. SSL sertifikatı isə ziyarətçi ilə sayt arasındakı əlaqəni şifrələyir və saytın https:// ilə açılmasını təmin edir. .az domeni Azərbaycanda akkreditə olunmuş qeydiyyatçıların saytlarında, şəxsiyyəti təsdiq edən sənədin (fərdi sahibkar və şirkət üçün həm də VÖEN-in) məlumatları ilə, bir dəfəyə 1 ildən 10 ilədək müddətə qeydiyyata alınır.

Sadə müqayisə ilə: domen qapınızın üstündəki ünvan lövhəsidir, hostinq icarəyə götürdüyünüz binadır, SSL isə qapının kilididir. Üçü birlikdə işləyir: domen hostinqə yönəldilir, SSL həmin domen üçün verilir.

Domen necə işləyir?

İnternetdə hər server rəqəmlərdən ibarət ünvanla (IP ünvanı) tanınır. Domen bu rəqəmlərin əvəzinə yadda qalan ad yazmağa imkan verir, DNS sistemi isə adı serverin ünvanına çevirir. Domen iki hissədən ibarətdir: sizin seçdiyiniz ad və zona, yəni .az, .com və ya .com.az.

Domeni birdəfəlik və həmişəlik almırsınız: onu müəyyən müddətə qeydiyyata alır və hər müddətin sonunda yeniləyirsiniz. Domen yalnız sayt üçün deyil, info@sizinbiznes.az kimi korporativ e-poçt üçün də istifadə olunur. Ona görə domen işləməyəndə həm sayt, həm də e-poçt dayanır.

.az, yoxsa .com?

Google ölkə kodlu domenləri (.az kimi) saytın həmin ölkə üçün nəzərdə tutulduğuna dair güclü siqnal hesab edir, .com kimi ümumi domenlər isə heç bir ölkəyə bağlı deyil (Google Search Central: çoxregionlu saytlar). Müştəriniz Azərbaycandadırsa, .az domeni həm Google, həm də müştəri üçün aydın işarədir. Amma Google-un SEO bələdçisinə görə domenin sonluğunun sıralamaya təsiri adətən azdır: məzmun daha vacibdir.

Xaricə də işləyirsinizsə və ya brendinizi qorumaq istəyirsinizsə, həm .az, həm də .com domenini qeydiyyata alıb birini digərinə yönəldə bilərsiniz. .com.az kimi ikinci səviyyəli zonalar da var, amma qısa və yadda qalan ünvan baxımından adətən .az daha rahatdır.

Adı seçəndə onu telefonda diktə etməyi yoxlayın. Domendə ə, ö, ü, ş, ç, ğ, ı hərfləri olmur, ona görə onların əvəzinə nə yazacağınızı əvvəlcədən düşünün: "şirniyyat" ünvanda "shirniyyat" və ya "sirniyyat" ola bilər. Qısa, defissiz və bir cür yazılan ad ən yaxşısıdır.

.az domenini kim və harada qeydiyyata ala bilər?

2026-cı ilin oktyabr ayına olan məlumata görə .az domenləri Nazirlər Kabinetinin 2019-cu il 25 fevral tarixli 63 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmiş Qaydalara əsasən qeydiyyata alınır. Qaydaların cari mətni whois.az saytında dərc olunub (".az" domen adlarının qeydiyyatı və istifadəsi Qaydaları). Zonanı domen adlarının milli inzibatçısı idarə edir, qeydiyyatı isə yerli və ya xarici qeydiyyatçılar aparır. Qeydiyyatçını özünüz seçirsiniz.

Fiziki şəxslər, fərdi sahibkarlar və hüquqi şəxslər .az domeni qeydiyyata ala bilər. Qeydiyyatçıların siyahısı da whois.az saytında dərc olunur. Həmin səhifəyə görə rezidentlər domeni yalnız orada göstərilən akkreditə olunmuş qeydiyyatçıların saytları vasitəsilə ala bilər, siyahıda hazırda iki aktiv qeydiyyatçı var (whois.az: qeydiyyatçılar). Xaricdəki şirkətlər .az domenini adətən beynəlxalq qeydiyyatçılar vasitəsilə alır. Bu yolla qiymət ildə bir neçə yüz dollar və ya avroya çatır.

Hansı məlumatlar lazımdır?

Qaydalara görə qeydiyyatçının saytında istifadəçi hesabı yaradanda bu məlumatları daxil edirsiniz:

• Fiziki şəxs: ad, soyad, ata adı, vətəndaşlıq, ünvan, telefon və e-poçt, şəxsiyyəti təsdiq edən sənədin seriyası, nömrəsi, onu verən orqan və tarix. Fərdi sahibkarsınızsa, həm də VÖEN.
• Hüquqi şəxs: rəhbərin və ya nümayəndənin eyni şəxsi məlumatları və sənədi, şirkətin tam adı, qeydiyyatdan keçdiyi ölkə, ünvan, əlaqə məlumatları və VÖEN.

Hesaba istifadəçi adı və şifrə ilə və ya elektron imza sertifikatı ilə daxil olmaq olar. Başqasının şəxsi məlumatları ilə qeydiyyatdan keçmək qadağandır. Məlumatlar düzgün və aktual olmalıdır: domenlə bağlı bütün xəbərdarlıqlar göstərdiyiniz e-poçta gəlir, məlumat dəyişəndə isə 3 iş günü ərzində qeydiyyatçıya bildirməsəniz, domenə texniki xidmət dayandırılır.

Qeydiyyat addım-addım

1. İstədiyiniz adın boş olub-olmadığını whois.az saytında və ya qeydiyyatçının saytında yoxlayın.
2. Siyahıdan qeydiyyatçı seçin və onun saytında hesab yaradın.
3. Domen adını və zonanı (.az, .com.az və s.) seçin, qeydiyyat müqaviləsi ilə tanış olub razılıq verin.
4. Ödənişi manatla, elektron formada edin.
5. Müraciətə ən geci 3 iş günü ərzində baxılır, qərar e-poçtunuza və hesabınıza göndərilir.
6. Domeni hostinqə yönəldin (DNS serverlərini göstərin). Bunu adətən saytınızı hazırlayan podratçı və ya hostinq provayderi edir.

Ad seçəndə hansı məhdudiyyətlər var?

Domen adı 3 simvoldan 63 simvoladək ola bilər. Adda yalnız ingilis əlifbasının hərfləri (a–z), rəqəmlər və defis ola bilər; defis adın əvvəlində və sonunda ola bilməz, iki defis də ardıcıl yazılmır. Azərbaycandakı coğrafi adlar (şəhər, rayon, çay və s.) və tanınmış şəxslərin adları qaydalarla məhdudlaşdırılır, əxlaqa zidd sözlər isə qadağandır. Belə söz olan ad seçmək istəyirsinizsə, əvvəlcə qeydiyyatçıdan soruşun.

.az domeni neçəyə başa gəlir?

Qaydalara görə .az domeninin qeydiyyatı və texniki xidməti üçün ödənişin məbləğini milli inzibatçı Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyi ilə razılaşdırmaqla müəyyən edir, ödəniş illər üzrə hesablanır. Akkreditə olunmuş qeydiyyatçıların saytlarında qiymət hazırda açıq dərc olunmayıb, konkret məbləğ qeydiyyat müqaviləsində göstərilir. Ona görə qiyməti qeydiyyatçıdan və ya saytınızı hazırlayan podratçıdan yazılı soruşun və növbəti illərin yenilənmə qiymətini də dəqiqləşdirin.

Hostinq nədir və hansını seçməli?

Hostinq saytın fayllarını və verilənlər bazasını saxlayan və saytı internetdə əlçatan edən serverdir. Kiçik biznes üçün üç əsas variant var:

• Paylaşılan hostinq. Bir serverdə çox sayt yerləşir. Ucuzdur, amma resurslar məhduddur və qonşu saytların yükü sizə də təsir edə bilər.
• Ayrıca server (VPS və ya fiziki server). Resurslar sizə ayrılır, amma serveri quraşdırmaq, yeniləmək və qorumaq üçün mütəxəssis lazımdır.
• İdarə olunan hostinq. Serveri, yeniləmələri, ehtiyat nüsxələri və təhlükəsizliyi provayder və ya saytınızı hazırlayan podratçı idarə edir. Sizin üçün texniki iş qalmır.

Hostinq seçəndə soruşun: saytın fasiləsiz işləmə göstəricisi (məsələn, 99,9%) nə qədərdir, ehtiyat nüsxə nə qədər tez-tez alınır və necə bərpa olunur, SSL daxildirmi, problem olanda kimə və hansı saatlarda müraciət edirsiniz, müqavilə bitəndə saytın fayllarını necə ala bilərsiniz. İlk il endirimlə satılan hostinqin ikinci il neçəyə yeniləndiyini də yoxlayın. Bu xərclərin saytın ümumi qiymətinə necə təsir etdiyini sayt hazırlanmasının qiyməti yazısında hesablamışıq.

SSL sertifikatı nədir və niyə lazımdır?

SSL sertifikatı ziyarətçinin brauzeri ilə sayt arasındakı məlumatı şifrələyir: forma ilə göndərilən ad və telefon, şifrələr və kart məlumatları yolda kənar şəxs tərəfindən oxuna və ya dəyişdirilə bilmir. Sertifikatı olan sayt https:// ilə açılır. Sertifikatı olmayan saytı isə brauzer "təhlükəsiz deyil" kimi qeyd edir və bu, müştərinin etibarını azaldır.

Google HTTPS-i səhifə təcrübəsinin bir hissəsi sayır. Sürət və digər texniki tələbləri SEO nədir yazısında izah etmişik.

SSL sertifikatı pulsuz da ola bilər və adətən hostinqə daxildir. Onun müddəti var: CA/Browser Forumun qərarına görə 2026-cı il 15 martdan sertifikatın maksimum müddəti 200 gündür, 2029-cu ilədək isə 47 günə enəcək. Ona görə yenilənmə avtomatik olmalıdır. Yaxşı hostinqdə belədir, yenilənməyən sertifikatda isə brauzer saytı açmazdan əvvəl ziyarətçiyə xəbərdarlıq göstərir.

Domen kimin adına olmalıdır?

Domen sizin, yəni biznesin sahibinin və ya şirkətin adına qeydiyyata alınmalıdır, qeydiyyatçıdakı hesaba giriş də sizdə olmalıdır. Qaydalara görə domenin sahibini dəyişmək yalnız domen sahibinin yazılı müraciəti ilə və yeni qeydiyyat müqaviləsi bağlanmaqla mümkündür. Domen podratçının adına qeydiyyata alınıbsa, onu sizə keçirmək onun razılığından asılıdır.

Bundan əlavə, yenilənmə xəbərdarlıqları domen sahibinin e-poçtuna gəlir. Domen başqasının adına və e-poçtuna qeydiyyatdadırsa, müddətin bitdiyindən xəbər tutmaya bilərsiniz.

Praktik qayda belədir: podratçıdan domeni sizin adınıza və sizin e-poçtunuzla qeydiyyata almasını yazılı tələb edin. Domeniniz artıq başqasının adınadırsa, onu münasibətlər yaxşı ikən öz adınıza keçirin. Bu sual sifarişdən əvvəl hazırlanan tapşırığın bir bəndi olmalıdır, bax: saytın texniki tapşırığı.

Domenin müddəti bitsə nə olur?

Qaydalara görə qeydiyyatçı müddətin bitməsinə ən azı 1 ay qalmış domen sahibinin e-poçtuna və hesabına xəbərdarlıq və yenilənmə sorğusu göndərir. Müddət bitənədək domen yenilənməsə, ona texniki xidmət dayandırılır: sayt açılmır, həmin domendəki e-poçt işləmir. Xidmət dayandırıldıqdan sonrakı 30 gün ərzində ödəniş edilməsə, domenin qeydiyyatı ləğv olunur və ad boşalır, yəni onu başqası qeydiyyata ala bilər.

Bunun qarşısını almaq sadədir:

• Domeni bir neçə illik müddətə yeniləyin, qaydalar 10 ilədək imkan verir.
• Qeydiyyatçıdakı e-poçt və telefonun aktual olmasına baxın.
• Müddətin bitməsinə iki ay qalmış təqvimdə xatırlatma qoyun.
• Domeni kimin yenilədiyini yazılı razılaşdırın: siz, yoxsa podratçı.

Qısaca

• Domen ünvandır, hostinq server, SSL isə şifrələnmiş əlaqədir. Saytın işləməsi üçün üçü də lazımdır.
• Müştəriniz Azərbaycandadırsa, .az domeni yaxşı seçimdir, brendi qorumaq üçün .com-u da ala bilərsiniz.
• .az domeni akkreditə olunmuş qeydiyyatçının saytında, şəxsiyyət sənədinin məlumatları ilə (fərdi sahibkar və şirkət üçün həm də VÖEN), 1 ildən 10 ilədək müddətə alınır.
• Domen sizin adınıza və sizin e-poçtunuza qeydiyyatda olmalıdır.
• Müddəti bitən domen əvvəl dayandırılır, 30 gün ərzində ödənilməsə, qeydiyyatı ləğv olunur.

xdigital-da bu necə işləyir?

xdigital-ın hər vebsayt paketinə idarə olunan hostinq (99,9%), SSL sertifikatı və təhlükəsizlik yeniləmələri daxildir. İlk il domen pulsuzdur: illik qiymətin 20 $-a qədər olan hissəsini biz ödəyirik, daha baha domendə fərqi, ilk ildən sonra isə yenilənməni siz ödəyirsiniz. Domeni sizin adınıza qeydiyyata alırıq, ona görə o, sizə məxsusdur.

Hər paketə istəyə görə 1 korporativ e-poçt ünvanı (Google Workspace) da daxildir: Başlanğıc paketində ilk 3 ay, Biznes paketində ilk il, Premium paketində isə abunəlik boyu pulsuzdur. Başlanğıc və Biznes paketlərində pulsuz dövr bitəndən sonra, həmçinin hər əlavə ünvan üçün ayda 30 ₼ ödənilir. Birdəfəlik saytlarda ilk il üçün domen daxildir, hostinq isə əlavə ödənişlədir.

Paketlərin qiymətlərinə və nəyin daxil olduğuna vebsayt hazırlanması səhifəsində baxa bilərsiniz.