Azərbaycanda onlayn mağaza necə açılır: addım-addım bələdçi

Azərbaycanda onlayn mağaza açmaq dörd addımdan ibarətdir: satış modelini seçmək, satışa başlamazdan əvvəl vergi orqanında uçota alınmaq, ödəniş və çatdırılma qaydasını qurmaq və alıcıya qanunun tələb etdiyi məlumatları açıq göstərmək. Satış modeli üç cürdür: Instagram və WhatsApp üzərindən sifariş, kataloq saytı və kartla ödəniş qəbul edən tam onlayn mağaza. Çeşidi kiçik olan biznes üçün çox vaxt kataloq saytı ilə WhatsApp sifarişi kifayətdir. Yüzlərlə məhsul satanda və alıcının kartla dərhal ödəməsini istəyəndə isə tam onlayn mağaza lazım olur.

Hansı satış modeli sizə uyğundur?

Instagram yaxşı vitrindir, amma mağaza deyil. Alıcı "Qiymət Direct-də" yazısını görüb cavab gözləməli olanda alıcıların bir hissəsi gözləmədən çıxıb gedir. Üstəlik, Instagram səhifəsi Google-da "uşaq ayaqqabısı 30 ölçü" kimi konkret sorğulara cavab vermir. Bu fərq biznes üçün sayt haqqında yazıda daha ətraflıdır.

Kataloq saytında hər məhsulun öz səhifəsi, şəkilləri, qiyməti və təsviri olur, "Sifariş et" düyməsi isə alıcını məhsulun adı yazılmış hazır mesajla WhatsApp-a aparır. Bu model Azərbaycandakı WhatsApp ilə yazışma adətinə uyğundur və satıcıya sifarişi telefonda təsdiqləmək imkanı verir.

Tam onlayn mağazada alıcı məhsulu səbətə əlavə edir, ünvanı və çatdırılma üsulunu seçir, kartla ödəyir, siz isə hazır sifariş alırsınız. Gündə onlarla sifariş gələndə yazışma ilə idarə etmək çətinləşir və məhz bu mərhələdə tam mağazaya keçmək mənalıdır.

Satışa başlamazdan əvvəl hansı qeydiyyat lazımdır?

Dövlət Vergi Xidmətinin biznesə başlamaq haqqında səhifəsinə görə sahibkar fəaliyyətə başlamazdan əvvəl vergi ödəyicisi kimi vergi orqanında uçota alınmalıdır. Bu, satışı Instagram-da, saytda və ya hər ikisində etməyinizdən asılı deyil. Fiziki şəxs sahibkarlıqla fərdi sahibkar kimi və ya hüquqi şəxs (məsələn, MMC) yaradaraq məşğul ola bilər.

Fərdi sahibkar kimi qeydiyyat necə keçir?

2026-cı ilin oktyabr ayına olan məlumata görə fərdi sahibkar kimi uçota alınmaq üçün şəxsiyyət vəsiqəsinin surəti ilə "Fiziki şəxsin uçotu haqqında ərizə" təqdim olunur. Ərizədə məşğul olacağınız fəaliyyət növünü və vergitutma sistemini göstərirsiniz, sonradan ərizədəki məlumatlar dəyişsə, dəyişiklik baş verən gündən 15 gün ərzində vergi orqanına bildirməlisiniz (Vergi Məcəlləsi, 34.3). ASAN İmza və ya digər gücləndirilmiş elektron imzanız varsa, qeydiyyatı vergi orqanına getmədən İnternet Vergi İdarəsi (e-taxes.gov.az) portalında da keçmək olar.

Mal saxladığınız anbarı və ya müştəri qəbul etdiyiniz məkanı da ərazi üzrə vergi orqanında uçota qoymaq, nağdsız hesablaşma üçün bank hesabı açmaq lazımdır. Pərakəndə satışda pul hesablaşmaları, yəni həm nağd, həm də kartla ödənişlər vergi orqanının sisteminə real vaxtda qoşulmuş nəzarət-kassa aparatı ilə aparılır (Vergi Məcəlləsi, 16.1.8).

Vergitutma sistemini seçmək (məsələn, sadələşdirilmiş vergi və ya gəlir vergisi), ƏDV qeydiyyatının nə vaxt lazım olacağı, kuryerlə nağd və ya kartla ödəniş alanda və onlayn kart ödənişində çekin necə verilməsi kimi məsələlər dövriyyənizdən və satış qaydanızdan asılıdır. Bunları qeydiyyatdan əvvəl vergi məsləhətçisi və ya Dövlət Vergi Xidmətinin 195-1 Çağrı Mərkəzi ilə dəqiqləşdirin. Satdığınız məhsul lisenziya tələb olunan sahəyə aiddirsə, qanuna görə onlayn satış üçün də həmin lisenziya lazımdır.

Mağazanın saytında hansı məlumatlar olmalıdır?

"Elektron ticarət haqqında" Qanuna görə satıcı alıcıya özü haqqında aşağıdakı məlumatlarla tanış olmaq imkanı yaratmalıdır:

• hüquqi şəxsin adı, təşkilati-hüquqi forması, dövlət qeydiyyatı və ünvanı və ya fərdi sahibkarın soyadı, adı, atasının adı və ünvanı;
• telefon, e-poçt və sayt ünvanı;
• reyestrdə qeydiyyat varsa, reyestrin adı və qeydiyyat nömrəsi;
• lisenziya tələb olunan fəaliyyətdə lisenziya və onu vermiş dövlət orqanı barədə məlumat;
• VÖEN;
• qiymətə verginin və çatdırılma haqqının daxil olub-olmaması və onların məbləği;
• ödəniş üsulları: POS-terminal, internet və ya elektron pul kisəsi.

Bu məlumatlar Azərbaycan dilində və ya tərəflərin razılaşdığı başqa dildə, xüsusi biliyi olmayan alıcının aydın başa düşəcəyi şəkildə yazılmalıdır. Qanun bu məlumatları göstərməyən satıcının ölkədə fəaliyyətinin məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutur. Praktikada bunlar saytın "Əlaqə", "Çatdırılma və qaytarma" və "İstifadə şərtləri" səhifələrində və hər səhifənin aşağı hissəsində yerləşdirilir.

Müştərinin adı, telefonu və ünvanı fərdi məlumatdır. Onları necə saxladığınızı və kimə ötürdüyünüzü (məsələn, kuryerə) məxfilik siyasətində yazın. "Fərdi məlumatlar haqqında" Qanuna görə fərdi məlumatları üçüncü şəxsə vermək, bir qayda olaraq, müştərinin yazılı razılığını tələb edir, ona görə qanunun tələblərini hüquqşünasla dəqiqləşdirin.

Kartla ödənişi necə qəbul etmək olar?

Saytda kartla ödəniş qəbul etmək üçün bankın internet ekvayrinq xidmətinə və ya ödəniş təminatçısına qoşulmaq lazımdır. Qanuna görə satıcı internetlə ödənişi ödəniş proqramının təminatçısı ilə bağladığı müqavilə əsasında qəbul edir, yəni müqavilə sizin adınıza bağlanır. Vergi Məcəlləsinə görə də onlayn satıcı alıcılara elektron ödəniş etmək imkanı yaratmalıdır (16.1.11-1). Satıcı kimi fəaliyyətə isə qanuna görə yalnız dövlət qeydiyyatından, fərdi sahibkar üçün sahibkarlıq hüququ əldə edildikdən sonra başlamaq olar.

Bank və ya təminatçı ilə danışanda bunları soruşun:

• Hansı sənədlər tələb olunur və saytda hansı məlumatlar olmalıdır?
• Hər əməliyyat üçün komissiya neçə faizdir, aylıq və ya qoşulma haqqı varmı?
• Pul hesabınıza neçə gün ərzində köçürülür?
• Alıcıya pulun geri qaytarılması necə edilir və nə qədər çəkir?
• Hansı kartlar qəbul olunur və ödəniş səhifəsi telefonda necə görünür?

Ödənişi şəxsi karta köçürmə ilə qəbul etməyin. Dövlət Vergi Xidməti pərakəndə satışda ödənişin kartdan-karta köçürmə ilə qəbul edilməsinə qarşı yoxlamalar aparır, nağdsız ödənişlərin yalnız POS-terminal vasitəsilə qəbul edilməli olduğunu bildirir və pozuntulara görə maliyyə sanksiyası tətbiq edir (DVX-nin açıqlaması). Qapıda ödəniş (nağd və ya kuryerin POS-terminalı ilə) bir çox alıcı üçün rahatdır, amma alıcı qapıda imtina etsə, çatdırılma xərci adətən satıcının üzərində qalır.

Çatdırılma və geri qaytarma necə təşkil olunur?

Çatdırılma şərtlərini sifarişdən əvvəl göstərin: Bakı daxilində və rayonlara çatdırılma müddəti, qiyməti, ödənişsiz çatdırılmanın şərti, kuryer, poçt və ya mağazadan götürmə imkanı. Qanuna görə çatdırılmanın xərci və şərtləri alıcıya sifariş verilməzdən əvvəl bildirilməlidir. Tərəflər başqa cür razılaşmayıbsa, sifariş göndərildiyi gündən ən geci 30 gün ərzində yerinə yetirilməlidir. Məhsul qalmayıbsa, alıcıya xəbər verib ödədiyi məbləği 7 gün ərzində qaytarmaq lazımdır.

Alıcı məhsuldan imtina edə bilərmi?

Bəli. "Elektron ticarət haqqında" Qanuna görə alıcı ödəniş üsulundan asılı olmayaraq, səbəb göstərmədən və cərimə ödəmədən 7 iş günü ərzində müqavilədən imtina edə bilər. Satıcı bu halda ödənilmiş məbləği 7 gün ərzində əlavə xərcsiz qaytarmalıdır, alıcıdan yalnız malın geri göndərilməsi xərci tutula bilər.

Tərəflər başqa cür razılaşmayıbsa, bu hüquq bəzi hallara şamil edilmir: alıcının sifarişi ilə hazırlanmış və ya ona uyğunlaşdırılmış, tez xarab olan və ya istifadə müddəti məhdud olan mallar, qablaşdırması alıcı tərəfindən açılmış audio, video, proqram təminatı və digər mallar, qəzet və jurnallar. Qüsurlu mal, zəmanət və dəyişdirmə məsələləri istehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi qanunvericiliyi ilə də tənzimlənir, ona görə qaytarma qaydalarınızı yazarkən hüquqşünasla məsləhətləşin.

Qaytarma qaydasını saytda ayrıca səhifədə sadə dillə yazın: neçə gün ərzində, hansı vəziyyətdə, kimin hesabına və pul nə vaxt qaytarılır. Aydın qayda alıcının ilk sifarişdən çəkinməsini azaldır.

Qiymətləri manatla necə göstərmək lazımdır?

Hər məhsulun qiyməti manatla (₼) və məhsul səhifəsində açıq yazılmalıdır. Qanun sifarişdən əvvəl qiymətin vergilər nəzərə alınmaqla göstərilməsini tələb edir. Çatdırılma haqqı ayrıcadırsa, bunu səbətdə yekun məbləğdən əvvəl göstərin ki, alıcı sonda gözləmədiyi məbləğlə qarşılaşmasın.

Qiyməti hesablayanda yalnız malın maya dəyərini deyil, bunları da nəzərə alın:

• kart ödənişinin komissiyası;
• çatdırılma və qablaşdırma xərci;
• geri qaytarılan sifarişlərin xərci;
• reklam xərci;
• vergi.

Endirim göstərirsinizsə, onun şərtləri və müddəti aydın yazılmalıdır: qanun kommersiya bildirişlərindəki güzəşt və hədiyyələrin şərtlərinin açıq və birmənalı göstərilməsini tələb edir.

Məhsul şəkilləri və təsvirləri necə olmalıdır?

Onlayn alıcı məhsula toxuna bilmir, ona görə şəkil və təsvir satıcının yerinə danışır.

• Şəkillər: hər məhsul üçün ən azı 3–5 real şəkil: ön, arxa, yaxından detal və ölçünü göstərən şəkil (əldə, insanda və ya başqa əşyanın yanında). Gün işığında, sadə fonda çəkin, rəngi dəyişən filtrlərdən istifadə etməyin.
• Ad: insanların axtardığı sözlərlə yazın: "Qadın dəri çanta, qara, çiyin qayışlı" adı "Model 2231" adından daha faydalıdır.
• Təsvir: ölçülər, material, rəng variantları, qutuya nə daxildir, istifadə və baxım qaydası. Geyim və ayaqqabı üçün ölçü cədvəli mütləqdir.
• Mətnin özünüzün olması: təchizatçının və ya başqa saytın mətnini köçürməyin. Özünüzün yazdığı təsvir alıcıya da, Google-a da daha faydalıdır, bu barədə SEO bələdçisində ətraflı yazmışıq.

Onlayn mağazanın özündə nələr olmalıdır?

Aşağıdakı siyahı kartla ödəniş qəbul edən tam onlayn mağaza üçündür. WhatsApp-a yönləndirən kataloq saytında sifariş yazışmada rəsmiləşdirilir, ona görə səbət, saytda sifariş bildirişi və stok uçotu məcburi deyil; kataloq, məhsul səhifəsi, idarəetmə paneli, hüquqi səhifələr və telefon üçün rahat dizayn isə orada da lazımdır:

• Kataloq: kateqoriyalar, axtarış və filtrlər (ölçü, rəng, qiymət).
• Məhsul səhifəsi: şəkillər, qiymət, variantlar və məhsulun mövcud olub-olmaması.
• Səbət və sifarişin rəsmiləşdirilməsi: ad, telefon, ünvan, çatdırılma və ödəniş üsulu. Sahələr nə qədər az olsa, sifarişi yarımçıq qoyan da bir o qədər az olar.
• Sifarişin təsdiqi: qanuna görə satıcı sifarişi aldığını alıcıya dərhal bildirməlidir. Təsdiqdə imtina qaydası, şikayət ünvanı və zəmanət şərtləri də olmalıdır.
• Satıcıya bildiriş: yeni sifariş gələndə dərhal xəbər tutmalısınız.
• Stok uçotu: satılmış məhsul saytda "mövcuddur" kimi görünməməlidir.
• İdarəetmə paneli: məhsul əlavə etmək, qiyməti dəyişmək və sifarişlərə baxmaq üçün.
• Hüquqi səhifələr: satıcı haqqında məlumat, çatdırılma və qaytarma, istifadə şərtləri və məxfilik siyasəti.
• Telefon üçün rahat dizayn: Instagram-dan gələn alıcı saytı çox güman ki, telefonda açacaq.

Sayt sifariş etməzdən əvvəl bu siyahını öz ehtiyaclarınıza görə doldurmaq rahatdır: necə edəcəyinizi sayt üçün texniki tapşırıq bələdçisində göstərmişik. Mağaza açılandan sonra ilk alıcıları gətirmək üçün Instagram reklamı haqqında bələdçimizə baxa bilərsiniz.

Qısaca: onlayn mağaza üçün yoxlama siyahısı

• Satış modelini çeşidinizə və gündəlik sifariş sayına görə seçin.
• Satışa başlamazdan əvvəl vergi orqanında uçota alının, vergitutma sistemini və çek məsələsini vergi məsləhətçisi ilə dəqiqləşdirin.
• Saytda satıcı haqqında məlumatı, VÖEN-i, qiymətləri, çatdırılma və qaytarma qaydasını açıq yazın.
• Kartla ödəniş üçün bank və ya ödəniş təminatçısının şərtlərini müqayisə edin.
• Qiymətə komissiyanı, çatdırılmanı və qaytarma riskini daxil edin.
• Hər məhsula real şəkillər, ölçülər və özünüzün yazdığı təsvir əlavə edin.

xdigital-da bu necə işləyir?

Biznes və Premium vebsayt paketlərində onlayn satış istəyə görə qoşulur. Biznes paketində (ayda 199 ₼) 30 məhsula qədər məhsul kataloqu qurulur və sifarişlər WhatsApp ilə qəbul olunur. Premium paketində (ayda 299 ₼) 300 məhsula qədər kartla ödənişli onlayn mağaza qurulur. Kartla ödəniş üçün bank və ya ödəniş təminatçısı ilə müqaviləni siz bağlayır, komissiyanı da birbaşa ona ödəyirsiniz, ödənişi sayta isə biz qoşuruq. Hər iki paketdə idarəetmə paneli var, məhsulları və qiymətləri özünüz dəyişə bilərsiniz.

Biznes paketində 2, Premium paketində 3 dilə qədər versiya mümkündür, tərcüməni biz edirik, bu da rusca axtaran alıcılar üçün faydalıdır. Premium paketində məhsullar üçün zəngin nəticələr (rich results) işarələməsi də qurulur, onların göstərilməsi isə Google-un qərarıdır. İlk ödəniş 3 aylıqdır, sayt isə standart olaraq 1 ay ərzində hazır olur.

Paketlərin müqayisəsini və aylıq qiymətləri vebsayt xidməti səhifəsində görə bilərsiniz.